ปัญหา “ไฟตัด” หรือเบรกเกอร์ทริป (Breaker Trip) กลางคัน คือฝันร้ายที่สุดของคนทำระบบไฟและเครื่องเสียงครับ โดยเฉพาะงานอีเวนต์ที่มักจะประโคมทั้งไฟพาร์, หัวไฟ Moving Head, และจอ LED เข้าไปด้วยกัน การคำนวณกำลังไฟ (Watt) ไว้ล่วงหน้าจึงไม่ใช่แค่เรื่องทฤษฎี แต่มันคือการ “ประกันความปลอดภัย” ให้กับงานของคุณครับ
1. สูตรพื้นฐานที่ต้องจำให้ขึ้นใจ
หัวใจสำคัญของการคำนวณไฟฟ้าคือความสัมพันธ์ระหว่าง กำลังไฟฟ้า (Watt), แรงดันไฟฟ้า (Volt) และ กระแสไฟฟ้า (Ampere)
P = V x I
- P (Power): กำลังไฟฟ้า มีหน่วยเป็น วัตต์ (Watt)
- V (Voltage): แรงดันไฟฟ้า ในไทยใช้มาตรฐาน 220 โวลต์ (Volt)
- I (Current): กระแสไฟฟ้า มีหน่วยเป็น แอมแปร์ (Ampere)
วิธีใช้งาน: หากคุณรู้ว่าเบรกเกอร์ที่หน้างานมีขนาดกี่ Amp (เช่น 16A หรือ 32A) คุณจะรู้ทันทีว่ารับ Watt ได้สูงสุดเท่าไหร่ โดยเอา Amp ไปคูณกับ 220 ครับ
2. ขั้นตอนการคำนวณ “โหลดรวม” (Total Load)
ก่อนเริ่มงาน ให้คุณลิสต์อุปกรณ์ทั้งหมดที่จะใช้และดูสติกเกอร์หลังเครื่อง (Nameplate) ว่าใช้ไฟกี่วัตต์:
- LED Par 18x12W: สมมติใช้ไฟดวงละ 200W จำนวน 10 ดวง = 2,000W
- Moving Head Beam: ดวงละ 350W จำนวน 4 ดวง = 1,400W
- จอ LED (P3/P4): เฉลี่ยตารางเมตรละ 600W (ตอนสว่างสุด) สมมติใช้ 10 ตรม. = 6,000W
- เครื่องทำควัน (Haze/Smoke): เครื่องละ 1,500W
รวม Watt ทั้งหมด: 2,000 + 1,400 + 6,000 + 1,500 = 10,900 Watt
3. การเลือกขนาดเบรกเกอร์ (Breaker Selection)
เมื่อได้ Watt รวมแล้ว ให้แปลงกลับเป็น Amp เพื่อหาขนาดเบรกเกอร์:
สำคัญมาก: กฎเหล็กของช่างไฟคือ “กฎ 80%” เราไม่ควรใช้งานเบรกเกอร์เกิน 80% ของขนาดที่ระบุไว้ เพื่อป้องกันความร้อนสะสมและการกระชากของไฟ (Inrush Current)
- ถ้าคำนวณได้ 49.54A คุณควรใช้เบรกเกอร์ขนาด 63A ขึ้นไป หรือแบ่งโหลดออกเป็น 2-3 เฟสครับ
4. เทคนิคการกระจายเฟส (Phase Balancing)
หากงานของคุณใช้ไฟแบบ 3 เฟส (3-Phase 380V) อย่าอัดทุกอย่างลงเฟสเดียว!
- กระจายโหลด: พยายามให้ Watt ในแต่ละเฟส (L1, L2, L3) มีค่าใกล้เคียงกันที่สุด เพื่อป้องกันปัญหา “เฟสไม่สมดุล” (Unbalance Load) ซึ่งอาจทำให้ระบบไฟรวนหรือสาย Neutral ร้อนจัดจนไหม้ได้
5. ตรวจสอบ “หน้าตัดสายไฟ” (Cable Size)
ต่อให้เบรกเกอร์ใหญ่แค่ไหน แต่ถ้าสายไฟเล็กเกินไป สายจะร้อนและไฟจะตก (Voltage Drop) จนอุปกรณ์พังได้:
- สาย 2.5 sq.mm.: รับกระแสได้ประมาณ 16-20A (เหมาะกับไฟพาร์ชุดเล็ก)
- สาย 4 sq.mm.: รับกระแสได้ประมาณ 24-30A
- สาย 6 sq.mm.: รับกระแสได้ประมาณ 30-40A
สรุป Checklist กันหน้างานทริป:
- รวมวัตต์ อุปกรณ์ทั้งหมดที่มีโอกาสเปิดพร้อมกัน
- เผื่อค่า Safety อีก 20% (คูณ Watt รวมด้วย 1.2)
- เช็กจุดต่อไฟ ว่าปลั๊กผนังหรือตู้โหลดรองรับ Amp ถึงไหม
- ลองเปิด Full White (ไฟทุกดวงเป็นสีขาวสว่างสุด) ในช่วง Rehearsal เพื่อทดสอบโหลดสูงสุดก่อนเริ่มงานจริง
